Universum 1975

  • View
    253

  • Download
    9

Embed Size (px)

Text of Universum 1975

  • UNIVERSUM (w aa r in opgenomen h e t m edede lingen b lad ) 9e jaa rgan g no 1 ~ maart - mei 1975

    Bestuur JWG

    W illem Dekker, Meanderhof 201, M iddelburgWim G ie l in g h , Burg. E gg in k s tra a t 42, MaarssenTheo de K le rk , - P as too r Jan sen straa t 18, tfeespJos 'van der M aare l, P a c h te r s d re e f 126, Den HaagE l le n Mook, van Evenweg 259, H o eves te in 1 A, v/ageningenB er t van Sprang, Prunuslaan 13? P i jn a c k e r

    R e d a c t ie - a d r e s : Jaap Oudman, H o fs tede de Grootkade 43? Groningen

    Vaste medewerkers: Jean Meeus, Sask ia Bosman, Jan Moerman, Harry C rape ls , Hans P o t t e r s , Bon Apeldoorn

    Het vo lg en d e nummer v e r s c h i jn t 1 ju n i ( k o p i j moet binnen z i j n voor 1 a p r i l 1975, doch l i e f s t e e rd e r - sp oedber ich ten kunnen e v en tu e e l vr 1 mei worden in ge zon d en ).V e rs la gen van a f d e l i n g s a k t i v i t e i t e n moeten worden gestuurd naar de v o o r z i t t e r van de kon tak traad , W il lem Dekker, Meanderhof 201, M idde lburg .

    A bonnem entsprijs : g r a t i s v o o r led en ; n i e t - l e d e n 3 . - p e r nummer! Oplage 1250.

    Bureau JWG? Prunuslaan 13> P i jn a c k e r 2224- .G iro 2 53 98 57 t . n . v . penningm eester Jongerenwerkgroep t e P i jn a c k e r .

    S ec r . kampgroep: In g r id H endriks , Weezenhof 44-55? N ijmegen.

    KONTAKTPRSOHEN

    Am sterdam ^M evr. M .P. KapteL n-Hollmann, Graan v . V isch 16128, Hoofddorp Arnhem: Roland M ees,.W . B aren dszs traa t 55, Rhaden Breda: Cas Caljouw, B aron ie laan 126a, Breda Den Haag: Romke v .d . Veen, Nieuwendanlaan 116, Den_Haag E indhoven: Paul van W o l fe r e n , V i v a ld i s t r a a t 122, Eindhoven F r ie s la n d : D ir k 'G a r d e n ie r , B u iten ve id 6a, Veenwouden ' t G o o i : D ik 'v . d . Oudenalder, Vogelpan 28, H ilversum Groningen: Gert U i lk e n s , Meerweg 98, Haren Nijmegen? Jan C a re l Lameer, Gen. G a v in s tra a t 35, dook Rotterdam : R ik Grandia, Beukelsweg 15a, Rotterdam Twente: Paul Assen, Deppenbroekstraat 72, Enschede S l i e d r e c h t : Kees Kwaksrnaak, Kam. Onneslaan 50, b l i e d r e c h t U t r e c h t : 'W i l f r i e d Boland, A. R o tta rdam straa t 12, U tre ch t T i lb u r g : P e te r van I e r s e l , van G oc rs tra a t 50, T i ln u r g Z e e la n d : .J o s d e B r u i jn , W a lso o rd en ses traa t 14, walsoorden Zaan s treek : Ron van ' t V eer , M oo r iaa n s traa t 29? Vormer Zoe te rm eer : v . ouderen: Ton v .d . Beek, Kennemerland 21, Zoeterm eer

    v . jon ge ren : Daan B argerbos, Kadoe lerbos 186, Zoeterm eer Zu id -L im burg : Ton J oos ten , S ch e lsb e rg 109, H eer len Z u id -D ren te : E l l e n Papenburg, Postbus 135, Hoogeveen Zwolle/Kampen: Kees S ch in k e l , Spaarbankstraa t 18, Kampen

    Heb j e de k o n t r ib u t ie & 7-50 (g eb o ren vr 1955 minimaal 1 0 . - ) reeds overgemaakt op g i r o *2 53 98 57 t . n . v . penningm eester Jongerenwerkgroep t e P i jn a c k e r . Zo n i e t , doe dat dan nu d i r e c t !. |

  • DE ONTDEKKING VAN HET INFRAROOD

    S p e c t ra a la n a ly s e 1

    M art in W il lem se Tocca ta 84 Krimpen a .d . I J s s e l

    A l l e kenn is d ie w i j voo r 1958 van de ru im te b u iten de aarde beza ten was ve rgaa rd op een in d i r e c t e m anier, n l . door de s t r a l i n g d ie van de hemellicham en werd ontvangen t e onderzoeken . Na 1958 begon men, na de l a n c e r in g van de eez*3te kunstmaan, k o o r t s a c h t ig t e ?:erken om a l l e r l e i sondes t e kunnen la n ce ren en lan gs de maan en p la n e ten te s tu ren om nauwkeurige m etingen te kunnen doen aan h e t zw a a r t e k ra c h tv e ld , magnet i s c h e v e ld en v e r s c h i l l e n d e s t r a l i n g s g o r d e l s , d ie v o o ra l b i j de reu zen p la n e e t J u p ite r z e e r s te rk z i j n . V oora l foto's, genomen va n u it een sonde, v l a k b i j de maan o f een p la n e e t z i j n van z o 'n k w a l i t e i t z o a ls w i j deze hemellicham en n o o i t met een g r o t e t e le s c o o p kunnen waarnemen.Gaan w i j e ch te r b u iten h e t z o n n e s t e ls e l , naar de d i c h t s t b i j z i j n d e s t e r ren , naar de gaswolken in de sp iraa larm en van onze melkweg, naar s t e r r e n s t e l s e l s en c lu s t e r s , dan maken d ie geautcm atz3eerde sondes n i e t v e e l meer. We z i j n dan weer aangewezen op de s t r a l i n g d ie w i j van deze hemellichamen ontvangen.De e e r s t e d ie s t r a l i n g g in g onderzoeken was de bekende f i g u u r van de v a l l e n d e a p p e l , Isaac Newton. E i g e n l i j k la g l ie t id e e voor h e t onderzoek van s t r a l i n g n i t b i j Newton, maar, zonder d a t h i j h e t z e l f w i s t , b i j G a l i l e i . H i j had n l . gehoord van een b r i l l e m a k e r in Holland d ie een instrum ent had gemaakt dat. voorwerpen d i c h t e r b i j kon ha len .G a l i l e i vond dat wel in t e r e s s a n t en bouwde z e l f een b e te r e " t e l e s c o o p " . H i j h i e f v e l e fo u ten in z i j n t e le s c o o p op maai een f o u t w i ld e maar n i e t v e rd w ijn en : een gek leurd ra n d je i n he t g e z ic h t s v e ld van de t e l e s c o o p . G a l i l e i stond e r n i e t v e rd e r b i j s t i l maa.r Newton g in g deze f o u t onderzoeken. Het t o e v a l w i ld e d a t Isa ac Newton in d ie t i j d met enke le p r ism a 's aan h e t spe len was. Een prisma i s een d r ie h o e k ig g es lep en s tu k je g la s , o f een andere s t o f , dat w i t l i c h t u i t e e n r a f e l t i n v e r s c h i l l e n d e k leu ren l i c h t met de k leu ren van de regenboog . A ls we dus een s t r a a l w i t l i c h t op een prisma la t e n v a l l e n z a l h e t v i o l e t s t e r en h e t rood zwak v/orden gebroken ( z i e tek en in g l ) .

    Hoe g r o t e r nu de tophoek van h e t prisma i s , hos g r o t e r h e t v e r s c h i l tussen de b rek in g van h et rood en h e t v i o l e t , w aa rdoor h e t "spectrum " d u id e l i j k e r z a l worden. Om het spectrum te kunnen z i e n z e t t e n we m eesta l een w i t scherm in de gang van de s t r a l e n . We noemen nu de hoek tussen h e t v i o l e t en h e t rood h e t d isp e rge ren d vermogen van het prism a. Voor de w iskund ige knobbe ls : d isp e rge ren d vermogen = B . ( i v - i r ) , w aar in B de tophoek van h e t prisma i s , i v de b rek in gs in d ex voo r v i o l e t w aa ru it h e t prisma i s opgebouwd en i r de b rek in g s in d es voo r rood .Terug naar d ie k l e u r f o u t : a l s we even naar tek en in g 2 k i jk e n z ie n we dat een len s in weze i s opgebouwd u i t a l le m a a l k l e in e p r is m a a t je s . Het

  • l i c h t dat dus door de h oo fd ian s da t e le s c o o p binnenkomt z a l , hee_ m atig maar, gebroken worden in v e r s c h i l l e n d e k leu ren , wat h e t g ek leu rde rand je in h e t g e z ic h t s v e ld van de t e le s c o o p van G a l i l e i bracht.^ Newton w is t dezn f o u t op te h e f f e n door een s p i e g e l t e l e s c o o p t e bouwen. Een s p ie g e l k a a ts t n l . h e t l i c h t , ongeacht de g o l f l e n g t e , k le u r , in d e z e l fd e r i c h t in g t e ru g , waardoor a l l e l i c h t s t r a l e n in h e t z e l f d e brandpunt samenkomen. Newton toonde aan, dat h e t w i t t e z o n l i c h t gebroken kan worden in de k leu ren van de regenboog . Door een b o l l e le n s in de s t ra len ga n g 'ran h e t spectrum te p la a ts en kunnen de v e r s c h i l l e n d e k leu ren l i c h t weer v e re n ig d worden t o t w i t l i c h t . _ .Het w i t t e l i c h t b e s ta a t dus u i t v e r s c h i l l e n d e k leu ren l i c h t , o f l i c h t met v e r s c h i l l e n d e g o l f l e n g t e s . E et rode l i c h t h e e f t een g o l f l e n g t e van 8000 ft, & i s g e l i j k aan 10" 10 m eter, dus tweemaal zo la n g a l s de g o l f l e n g t e van v i ~ l e t dat een g o l f l e n g t e h e e f t van 4-000 A.In 1800 kwam W i l l ia m H ersch e l op h e t id e e om een thermometer op v e r s c h i l l e n d e p la a ts e n in h e t spectrum van h e t z o n l i c h t t e houden. H i j mat dus de temperatuur van v e r s c h i l l e n d e k leu ren l i c h t en h i j on tdekte daarb i j dat door he t v i o l e t t e l i c h t , mot een g o l f l e n g t e van 4000 A de temperatuur maar m atig s t e e g , maar dat a l s h i j de temperatuur b i j h e t rode l i c h t mat, met een g o l f l e n g t e van 3000 9. de temperatuur v e e l s te rk e i s t e e g . A ls g r o t e on tdekk ing e c h te r , toen h i j de thermometer aan de rode kant "b u i t e n " he t spectrum h ie ld b le e k de tomperatuur ook t e s t i j g e n en nog w e l i n g r o t e r mate dan b i j ro od . Het spectrum l i e p dus, on z ich tbaa r maar w e l goed meetbaar, v e rd e r dan h e t r o o d . Het l i c h t , de s t r a l i n g , d ia van de t e m p e ra tu u rs t i jg in g b u ite n h e t spectrum de oorzaak was werd " in f r a r o o d " genoemd. De g o l f l e n g t e van h e t in f r a r o o d lo o p t van ongeveer 10 000 (0 ,001 mm) t o t 1 mm Voor h e t oog i s deze s t r a l i n g on z ich tb a a r , maar s p e c ia le f o t o g r a f i s c h e p la te n " r e a g e r e n " soms z e e r s te rk op i n f r a rode s t r a l i n g . L ic h t van de spiraalarmer. van ons m e lk w eg s te ls e l wordt z e e r s te rk verzw akt en de en ig e s t r a l i n g d ie ons door d