Click here to load reader

ISLAM El VE YORUM - doğrudan nikah akdinden değil, bu doğrultudaki vaatten söz edilCliğine vurgiı yapmakta, vaad değil de nikah olsaydı, "seni şu kızımla nikahladım" benzeri,

  • View
    0

  • Download
    0

Embed Size (px)

Text of ISLAM El VE YORUM - doğrudan nikah akdinden değil, bu doğrultudaki vaatten söz edilCliğine...

  • El

    ISLAM VE YORUM Temel Tartışmalar, İmkanlar ve Sorunlar

    " la CiLT

    Yayına Hazırlayan

    Prof. Dr. Fikret KARAMAN

    MALATYA İLAHİYAT VAKFI

    MALATYA2017 .

  • Malatya İlahiyat Vakfı İlmi Araştırmalar Serisi No: 1

    Yayına Hazırlayan

    Prof. Dr. Fikret KARAMAN

    Takım Numarası

    978-605-68015-0-1 (Tk)

    ISBN 978-605-68015+8 ( 1.C)

    1. Baskı Aralık 2017 Ankara 500 Adet

    Editörler Prof. Dr. Mehmet KUBAT Doç. Dr. Mehmet B İRSİN Doç. Dr. Cahit KÜLEKÇi

    Yrd. Doç. Dr. Serkan DEMİR Yrd. Doç. Dr. Mustafa BOZKURT Arş. Grv. Zekeriya DOGRUSÖZLÜ

    İsteme Adresi İnönü Üniversitesi İlahiyat Fakültesi

    44280 Kampüs/ MALATYA Telefon: (0422) 3774999

    e :"p:osta: ilahiyat@inonu.edu.tr

    Baskı

    TDV!Ml -~nı:.tşuncDI

    Serhat Mahallesi 1256 Sk. No: 11 Yenimahalle / Ankara

    Tel.: 0312. 354 91 31 (pbx) Faks: 0312. 354 91 32

    e-posta: tdvyayin@diyanetvakfi.org.tr

    Açıklama: Bu eserde" Kitaptan Bölüm" olarak yer alan metinlerin tüm sorumluluğu, yazarlarına aittir.

  • "ARAÇSAL YORUM TASAWURU"NUN GÖRÜNÜMÜ: SEKİZ YIL, OTUZ YORUM

    Yrd. Doç. Dr. Ayhan AK

    OMO ilahiyat Fakültesi e-posta: akayhanl@gmail.com

    Giriş

    İslami ilimler literatürü, "yorum zengini" bir bilimsel birikim alanını ifade

    etmektedir. Nasslar ekseninde ortaya konan yorumlar, bir araya getirildiğinde,

    aynı ayet veya hadise dayalı olarak çok sayıda ve farklı yorumların ortaya çıktığı görülür. Hz. Şuayb'ın, "sekiz yıl çalışma" karşılığında Hz. Musa ile kızlarından

    birini nikahlamasını ifade eden ayete yönelik yorumlar bunun en açık ' örneklerindendir.

    Nitekim ayette şöyle buyrulmaktadır:

    .!J~ ~ I~ ' : 4 4 ;\ .:,~ ~ ~\.J ,_;_f.-i; .'.ıi cfa .:,:;ı..; ~I 0 J.;.\ ~ 0\ .!.._,\ .)\ J~ ; ,,. ! ; • ' " ... ~ , .. . , ' '

    ' JUJI ' ~I ;L!, .JI · .J..>2. ..!.1.:ll. ;..!.I .JI ..u 1 L; • .J:>', ~ ,ı,.s' ; - u :...> J

    (Şuayb) "Ben, sekiz yıl çalışmana karşılık, şu iki kızımdan birisini sana

    nikahlamak istiyorum. Eğer sen bunu on yıla tamamlarsan, o da senden olur.

    Ben seni zora koşmak da istemiyorum. İnşallah beni salih kimselerden

    bulacaksın" dedi. ı

    Kaynaklarda bu ayet kapsamında ortaya konan yorumlar şöyledir:

    1. Hizmetin Mehir Olarak Tayini

    Belli bir hizmet karşılığında evlilik meselesi, yukarıdaki ayete referansla

    birçok fıkıh eserinde ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.2 Aynı şekilde tefsirlerde

    ı Kasas Suresi 28/27.

    Maverdi, Ebu'l-Hasan Ali b. Muhammed b. Muhammed b. Habib, el-Hdvi fi fikhi'ş-Şfijil Beyrut: Daru'l-Kütübi'l-İlmiyye, 1994, c. IX, s.41l;İbn Rüşd, Ebu'l-Velid Muhammed b. Ahmed, el-Beyôn ve't-tahsil ve'ş-şerh ve't-tevcih ve't·ta'lil fi mesüi/i'l-müstahrece, Beyrut: Daru'l-Garbi'l-İ.slami, 1988, c. iV, s. 423;Ebil İshak Burhaneddin İbrahim b. Muhammed İbn Müflih, el-Mübdi' şerhu'/­ mukni: Riyad: Daru Aıemi'l-Kütüb, 2003, c. Vll, s. 123; Mansur b. Yunus b. Selahaddin el-Buhuti, Keşşafii'l-kına' an memi'l-ikna: Beyrut: Daru'l-Fikr, 1402, c. V, s. 129; İbn Abidin, Hôşiyetü reddi'l-muhtfir a/e'd-diirri'l-muhtôr şerhu tenviri'l-ebsdr, Beyrut: Daru'l-Fikr, 2000, c. ili, s. 107; Mustafa es-Süyı1ti, Sa'd b. Abduh, Metôlibü iili'n-nühô fi şerhi giiyeti'l-miintehô, Dimeşk: el-

  • 178 İSLAM VE YORUM

    de hizmetin mehir olarak belirlenmesi konusu yukarıdaki ayet bağlamında tahlil edilmektedir. Nitekim Taberi, Hz. Musa'nın hayvanları sekiz yıl gözetmesinin

    sadak (mehir) olarak ·değerlendirilebileceğini ifade etmektedir.3 Z-emahşeri de

    koyun çobanlığı şeklindeki hizmet akdinin mehir olabilme durumunu analiz etmekte; bunu, mehrin belli mal olınası gerektiği yönündeki Hanefi içtihadını

    göz önünde bulundurarak değerlendirmektedir. Burada Ebu Hanife'nin tahlilini ele almakta, hür kişinin eşine belli bir süre hizmet etmesini mehir olarak tayin

    edemeyeceğini, ancak kişinin, kölesinin hizmetini ya da evinde belli bir süre

    ikamet etmeyi mehir olarak tayin edebileceğini belirtmekte, ardından, Ebu Hanife'nin görüşüne katıldığını ifade etmektedir. Çünkü köle ve ev mal

    statüsündedir. Ancak hür insan için aynı durum söz konusu değildir.4

    Yine Zemahşeri'nin belirttiği üzere Şafii belli/malum iş ve hizmetlerin

    mehir olarak tayin edilebileceği ve bu şekilde nikah akdinin gerçekleştirilebileceği kanaatindedir.5 Zemahşerl'ye göre, burada belirlenen

    mehir, ayette zikredilmeyen başka bir şey olabilir. Bu durumda, Hz. Şuayb'ın Hz.

    Musa' dan kızlarından biri ile evlendirme ve sekiz yıl çalışma gibi.iki şey istemiş

    olması muhtemeldir. Böyle bakıldığında, "sekiz yıl çalışma" nikah akdinin şartı/mehri olarak değil, nikah ahdinin/vadinin şartı olarak değerlendiri lebilir.

    Hz. Musa sekiz yıl çalışınca kendisine ücreti ödenir ve bunu mehir olarak tayin

    etmek suretiyle Hz. Şuayb'ın kızlarından _biri ile nikah akdeqebilir.6

    Aynı konuyu ele alan I

  • İSLAM VE YORUM 179

    onunla nikahladım.''Sbuyruğudur. Şafiiler, bu hadise dayalı olarak, menfaatlerin ve özel olarak Kur'an öğretiminin mehir olabileceğini söylerken; Hanefiler,

    yukarıda belirtildiği üzere, yine cem ve tevfik yöntemi ile bu hadisi, "Kur'an öğretmen karşılığında" değil, "Kur'an'ın bereketi ile" "Kur'an'ı bilmen sebebiyle"

    "senin ehl-i Kur'an olman sebebiyle" şeklinde anlamışlar; bu ifadenin, kur'an

    öğretiminin mehir olabileceğine delil teşkil etmediğini, Kur'an öğretiminin,

    imanı, namaz·ı ve orucu öğretmek gibi bir ibadet olduğunu ve bunların mehir olarak tayin edilmeye elverişli olmadıklarını ifade etmektedirler.9

    3. Velinin Kızmı Bir Şahısla Evlendirmesi (Arz Ettnesi)

    Kurtubi ve Şevkani'nin belirttiğine göre Hz. Şuayb'ın Hz. Musa'ya yönelik

    "Ben, sekiz yıl çalışmana karşılık, şu iki kızımdan birisini sana nikahlamak

    istiyorum." şeklindeki ifadesi "velinin kızını belli bir şahsa arz etmesidir" ve bu,

    diğer peygamberlerden de bilinen bir sünnettir. Hz. Ömer de kızı Hafsa'yı H.z. Ebubekir ve Hz. Osman'a arz etmiş; kızım onlarla evlendirmek istemiştir. ıo

    4. Velinin Akdettiği Nikah

    Kurtubi, söz konusu ayete göre nikahın velinin hakkı olduğunu, velinin rızasıyla nikahın tamam olacağını belirt mekte; ardından, çoğunluğun görüşü

    böyle olmakla birlikte Ebu Hanife'nin buna muhalefet ettiğini vurgulamaktadır. ı ı

    5. Mehri Velinin Alması

    İslam hukukuna göre mehrin sahibi, evlenen kadın mıdır, yoksa kadının velisi ya da yakınları mıdır?

    Bu konuda hukukçular ikiye ayrılmış durumdadırlar. Alimlerin çoğunluğuna göre mehir kadının hakkıdır. Dolayısıyla mehri velinin veya başka

    bir şahsın alması mümkün değildir. Ancak Hanbelilere göre veli, mehrin bir

    kısmını veya tamamını alabilir. Bu görüş sahiplerinin delilleri ise Hz. Musa'nın, sekiz yıl çalışmak şartıyla Hz. Şuayb'ın kızlarından biri ile evlenmesidir. Bu

    yaklaşım sahiplerine göre Hz. Şuayb, Hz. Musa'nın kendisi için sekiz yıl çalışması

    şartıyla onu kızıyla evlendirmiştir. Bu hizmetin mehir olduğu kabul edildiğinde,

    s Buhari, Nikah, ıs.

    9 Zeylai, Fahreddin Osman b. Ali, Tebyinü'l-hakaik şerhu kenzi'd-dekaik, Kahire: Daru'l-Kütübi'l-

    islami, 1313, c. 11, s. 146.

    ıo Kurtubi, el-Cami' fi Ahkômi'l-Kur'ıin, c. Xlll, s. 267; Şevkani, Ebu Abdullah Muhammed b. Ali b. Muhammed el-Havlani, Fethu'l-Kadir, Dimeşk: Daru İbn Kesir, 1414, c. iV, s.194.

    11 Kurtubi, el-Cami' fi Ahkami'l-Kur'ôn, c. xııı, s. 26 7

  • 180 İSLAM VE YORUM

    bu yaklaşıma göre Hz. Musa mehri eşine değil, onun babasına yani velisine vermiş olmaktadır. 12

    Hanbelilerin yaklaşımları böyle olmakla birlikte, diğer mezhepler bu görüşü kabul etmemekte ve mehriri evlenecek olan kadının hakkı olduğunu ifade etmektedirler. !3

    6. Mehri Belirleme Yetkisine Sahip Olan Kişi

    Mehrin tayininde yetkili şahıslar konusunda değerlendirme yapan İbn

    Kudame, nikahın ivazlı bir akit olduğunu, mehir miktarının belirlenmesinde

    evlenecek erkek ile kadının velisinin anlaşmasının yeterli olacağını ifade etmektedir.

    İbn Kudame buna delil olarak, Hz. Şuayb'ın kızıyla evlendirmesi sırasında

    Hz. Musa ile mehir olarak sekiz yıl çalıŞması karşılığında anlaşmış olmasını ileri

    sürmekte, evlenecek kişi ile kızın velisinin mehir konusunda anlaşmış olmalarını yeterli görmektedir. 14

    7. Nikah Akdinde Kullanılacak Lafız

    Kurtubi, Şafiilerin, şeru men kablena kapsamında bulunduğu için itibar etmeseler de bu ayetten, geçerli nikah akdi için "tezvic" veya "nikah" lafızlarının

    kullanılması gerektiği sonucunu çıkardıklarını ifade etmekte, Malik'ten de bu

    yönde bir görüşün nakledildiğini belirtmekte, Mezhep içerisindeki meşhur

    görüşün ise evliliğe delalet eden her lafızla nikahın akdedilmiş olacagı yönünde

    ortaya çıktığını vurgulamaktadır. ıs

    Ebu Hanife'ye göre "süresiz temlik" ifade eden her sözle ni

Search related